30 dec Nutriënten in oppervlaktewater en grondwater in landbouwgebied 2024-2025

Oppervlaktewater

Het percentage meetpunten met een overschrijding van de drempelwaarde van 50 mg nitraat/l is in het winterjaar juli 2024- juni 2025 gedaald naar 11,5%. Dit is het laagste percentage sinds het begin van de metingen in het MAP-meetnet. Het winterjaar 2024-2025 begon met uitzonderlijke natte zomermaanden juli, augustus en september 2024, waardoor enerzijds het groeiseizoen voor diverse teelten gunstig was, maar er ook al uitspoeling van nitraat heeft plaatsgevonden. Aangezien er minder MAP-meetpunten worden bemonsterd in de zomerperiode, worden eventuele overschrijdingen gemist. Het regenpatroon in de winter was gemiddeld. Vanaf het voorjaar werd het droog, waardoor er geen overschrijdingen meer gemeten zijn. De inspanningen die de landbouwers de afgelopen jaren geleverd hebben, lijken zichtbaar in de resultaten. In 2024-2025 ligt 57,5% van het landbouwareaal in een afstroomzone waar de gemiddelde nitraatconcentratie onder de 18mg nitraat/l ligt. 2,5% van het landbouwareaal ligt in een afstroomzone zonder MAP-meetpunt. Dat betekent dat 40% van het landbouwareaal de de doelstelling van 18mg nitraat/l niet haalt. Voor orthofosfaat is er ook een verbetering tegenover vorig winterjaar. In 2024-2025 voldoet 48% aan de milieukwaliteitsnorm. Voor de helft van de meetpunten zal de inspanning moeten worden volgehouden om de milieukwaliteitsnorm te halen.

Grondwater

Volgens de recentste meetgegevens van 2024 vertonen de nitraatgehalten in het ondiepe grondwater onder landbouwgebied globaal een duidelijke afname ten opzichte van de piekconcentraties in 2022. Toestand en trend evolueren de laatste twee meetjaren gunstig. In 2024 overschreed gemiddeld iets meer dan een derde van de meetputten de norm van 50 mg nitraat/l, wat een aanzienlijke verbetering is ten opzichte van de voorgaande jaren. Schommelingen bestaan voor de gewogen gemiddelde nitraatconcentratie op filterniveau 1. Na de stijging tot meer dan 40 mg nitraat/l in het najaar van 2022, nam de nitraatconcentratie in 2023 en vooral in 2024 weer af tot 33 mg nitraat/l. Filterniveau 1 is het meest ondiepe filterniveau waar het effect van beleidsmaatregelen het eerst zichtbaar zou moeten worden. De recente daling is op zich positief, een inspanning zal moeten worden volgehouden om de doelen te halen. Door de trage respons van het grondwatersysteem konden mogelijke effecten van de maatregelen van MAP 6 het bovenste filterniveau van het grondwatermeetnet nog niet op alle plaatsen bereiken. Na de vastgestelde piekconcentraties tijdens het droge 2022 stopte in 2023 de bijkomende nitraataanvulling van het grondwater grotendeels. Dit is zeker het geval voor het uiterst natte 2024 met bijzonder weinig zonneschijn en daardoor minder evaporatie. De buitengewone aanvulling van het grondwater is ook te merken in de Vlaamse grondwaterstandsindicator. In gebieden met ondiepe grondwaterstanden en korte-termijn interacties heeft dit daardoor geleid tot een verdunning van de nitraatconcentraties in het grondwater. De genomen landbouwmaatregelen die leiden tot lagere nitraatresidu’s in de bodemlagen lijken een positieve rol te spelen. De huidige gunstige evolutie van de meetresultaten houdt ook verband met gewijzigde klimatologische factoren. De nitraatinput vanuit de landbouw is in bepaalde gebieden nog altijd te hoog, om nitraatconcentraties in het grondwater beneden de grondwaterkwaliteitsnorm te bereiken en daarmee aan de doelstellingen van de Kaderrichtlijn Water te voldoen.

Bron: VMM

Download: “Nutriënten in oppervlaktewater en grondwater in landbouwgebied. Resultaten 2024-2025“